Een trage treinreis door Madagaskar

Redactie Lonely Planet

Je zou kunnen stellen dat 12 tot 24 uur reizen om de 163 km tussen de hooglanden van Madagaskar en de Indische Oceaankust te overbruggen vrij traag en inefficiënt is. Dat is ook zo, maar dat is precies het punt. Reizen over de spoorlijn Fianarantsoa-Côte Est (FCE) draait niet om van A naar B te komen - het gaat om de reis zelf.

De trein rijdt tussen de steden van Fianarantsoa in de hooglanden (hoogte 1100 m) en Manakara aan de kust. De helling van de spoorlijn verklaart deels het trage tempo waarin de trein rijdt - de voortdurende storingen en zware lading zijn het daadwerkelijke probleem. De trein doorkruist gebieden die niet bereikbaar zijn via de weg, dus het is een levensader voor de lokale gemeenschappen die de route gebruiken voor de handel en reizen. Het is dit geweldige spektakel (de landschappen zonder wegen en het theater van het laden en lossen bij elk station, 18 in totaal) dat de reis zo speciaal maakt.

Dit soort langzame (en onvoorspelbare) reizen is niet voor iedereen weggelegd. Het is óf je interpretatie van een authentieke ervaring, óf je ergste nachtmerrie in een zorgvuldig geplande vakantie van twee weken. Ga dus na hoe je je reis voor je ziet. We willen slechts meegeven dat je uit mag gaan van onvermijdelijke vertragingen - houdt er alvast rekening mee in je reisschema en je gaat goed voorbereid op reis.

De trein rijdt tussen de steden Fianarantsoa (afgebeeld) en Manakara | Foto: Hajakely / iStock

Een korte geschiedenis

De FCE-spoorlijn werd tussen 1926 en 1936 gebouwd door het Franse koloniale bestuur, met als doel de oostkust bereikbaarder te maken en de uitvoer van landbouwproducten uit deze vruchtbare regio te vergemakkelijken. De rails werden geïmporteerd uit Duitsland, de wagons uit Zwitserland.

In de hoogtijdagen had de spoorlijn twee locomotieven met vijf diensten per week, waarbij 150.000 passagiers en 20.000 ton vracht per jaar werd vervoerd. Helaas is er met het komen en gaan van politieke en economische crises in Madagaskar sinds de jaren 60 weinig geld geïnvesteerd in het onderhoud van de spoorlijn. Vandaar de oneindige vertragingen, ontsporingen en storingen. Er is nu slechts één locomotief, die twee passagiersdiensten per week draait (en slechts één vracht), wat leidt tot overbevolking en overbelasting.

De wagons hebben ook betere dagen gekend. Misschien prefereer je reizen in de tweede klas, maar het zien van het geschrokken gezicht van de stationschef bij dit voorstel en een vluchtige blik op de wagon doen je waarschijnlijk snel van gedachte veranderen. Dan toch maar eerste klas, overigens geen slechte keuze: de zitplaatsen zijn relatief comfortabel, het glas is helder en de ramen kunnen open en dicht.

De route

Het stuk door de hooglanden is misschien wel het mooiste gedeelte van de reis: de trein meandert door steile berghellingen bezaaid met bossen, watervallen, terrasvelden en fruitplantages. Met zoveel bergen om aan elkaar te verbinden en rivieren om over te steken zijn de 48 tunnels, 67 bruggen en vier viaducten zeker niet overbodig. Het viaduct bij Ankeba, die 40 meter boven een zee van rijstvelden uittorent, is vooral een spectaculair exemplaar.

Reizen door dit soort majestueuze landschappen is treinreizen op z’n best: de snelheid is laag (gemiddeld 20 kilometer per uur), de ramen worden meestal opengelaten zodat de lucht gevuld wordt met de geur van de takken waar de trein langs borstelt. Je krijgt de gelegenheid om te kletsen met je buren, of ze nu mede-reizigers zijn of Malagassisch. Het voelt een paar uur lang eventjes alsof je pauze hebt genomen van het hectische tempo van de 21ste eeuw.

De omgeving begint te veranderen rondom Fenomby, na ongeveer 100 kilometer reizen. Hier wordt het landschap vlakker en de lucht warmer, terwijl rijstvelden en palmbomen langzaam de beboste hellingen vervangen.

Lokale kruiden, zwarte en roze peper in het bijzonder, zijn perfecte souvenirs | Foto: pierivb / iStock

Een levenslijn voor de lokale bevolking

Landschappen daargelaten, een van de hoogtepunten van de reis zijn toch echt de stations. Vergeet de twee minuten die je in Europa krijgt om uit de trein te stappen, een stop betekent hier dat je ten minste 30 minuten, soms zelfs een paar uur, stilstaat om een onmogelijke hoeveelheid bananen, lychees, zakken rijst, plastic meubilair en andere kostbare vrachtstukken te laden en lossen.

Passagiers hebben dus genoeg tijd om hun benen te strekken en te genieten van het spektakel. Het bereik van de FCE is enorm: mensen reizen afstanden van wel 50 kilometer om zichzelf of hun producten op de trein te krijgen, dus op de stations is het altijd een levendige boel. Voor tientallen kleine handelaren is dit ook een kans om in hun levensonderhoud te voorzien door gefrituurde snacks en snoep aan hongerige reizigers te verkopen. Lokale kruiden, zwarte en roze peper in het bijzonder, zijn perfecte souvenirs.

Er valt niet te ontkennen dat ergens tussen de derde en zeventiende stop de nieuwigheid verdwijnt. Maar het is de combinatie van al deze dingen - de echtheid, de landschappen, het goede gezelschap, de unieke ervaring - waar mensen het meeste van genieten. En in een land waar reizigers een enorme hoeveelheid tijd doorbrengen in voertuigen op vreselijke wegen, is de mogelijkheid om te reizen in relatief comfort terwijl je een boek leest en het landschap en de folklore van Madagaskar in je opneemt gewoon te goed om over te slaan.

Zorg dat je voldoende voedsel en water meeneemt voor de lange reis | Foto: OscarEspinosa / iStock

Tips voor onderweg

  • Neem voldoende voedsel en water mee voor ten minste twee maaltijden (lunch en diner), een een aantal snacks. Op treinstations heb je de mogelijkheid om fruit, koekjes en flesjes drinken te kopen. Het straatvoedsel komt met de gebruikelijke waarschuwingen.
  • Breng een boek, een kaartspel, reisspellen, etc. mee om de tijd te doden.
  • Hoewel de nieuwste wagon wel verlicht is, kan het toch verstandig zijn om een hoofdlamp in te pakken, voor het geval dat (het is donker vanaf 18u).
  • 's Nachts en in de hooglanden wordt het koud, dus het is verstandig om een trui of jas mee te nemen.
  • Een reiskussen zal van pas komen voor sporadische dutjes.
  • Er zijn toiletten aan boord, maar meestal zijn deze al voor het einde van de reis vol. Houdt er dus rekening mee dat je je behoeftes in de natuur zult moeten doen.
  • Overweeg om in of uit de trein te stappen bij Sahambavy in plaats van Fianarantsoa: de landschappen tussen de twee zijn niet zo interessant, het bespaart je een luttele 1,5 uur en je krijgt de kans om in het prachtige Lac Hôtel te verblijven.

Praktisch

De FCE vertrekt op dinsdag en zaterdag vanaf Fianarantsoa om 7u ‘s ochtends (in principe) en reist terug van Manakara op woensdag en zondag (vertrek 7u ‘s ochtends). Tickets kosten Ar40.000/16.000 in 1e/2e klasse (dat is ongeveer €12/€5).

Openingsbeeld: OscarEspinosa / iStock