Een weekend in Warschau

Sophie Bous

De hoofdstad van Polen heeft een hoop verhalen te vertellen, maar je moet wel goed kunnen luisteren. Een local laat me in een weekend kennismaken met haar Warschau, een stad waar verleden, heden en de toekomst je bij elke stap tegemoetkomen.

Vrijdag

Mijn gids, local Izabela Danił, valt direct met de deur in huis: ‘Bijna alles in Warschau is na de oorlog herbouwd.’ Ik ben nog geen uur in Warschau en we staan al midden op Plac Zamkowy (Slotplein), het bekendste plein van het oude centrum. Een vriendelijke zon straalt over het bekende plaatje: rechts het Koninklijk Paleis met de klokkentoren en drie koperen koepeltjes, links een sfeervolle, schots-en-scheve reeks gebouwen in verschillende hoogtes en breedtes en kleuren, met daarachter het topje van de Sint-Johanneskathedraal dat er verlegen bovenuit piept. Ik kijk nog eens goed en het valt me inderdaad op dat de meeste gevels er behoorlijk fris bij staan. Dat smetteloos grasgroene gebouw op de hoek bijvoorbeeld, en die roestrode façade verderop, met een café erachter, maar ik geloof niet dat – ‘Nee, echt alles.'Iza kijkt er gelaten bij. Ze vertelt dat de Poolse hoofdstad na de Tweede Wereldoorlog voor ruim 85% procent was vernietigd. De bruggen, monumenten, woonhuizen; bijna niets werd gespaard. ‘Maar het is volledig in ere hersteld!’ glundert ze. Jarenlang is er gewerkt aan het zo zorgvuldig mogelijk reconstrueren van het charmante centrum van de stad. Met succes: het werd tot UNESCO Werelderfgoed uitgeroepen in 1980. 

Plac Zamkowy vanuit het Koninklijk Kasteel | Foto: Yoi Shin / Shutterstock

Je ziet het pas als je het weet, maar voor een eeuwenoud stadscentrum voelt Warschau’s Stare Miasto net iets te licht, levendig en opgepoetst. Toch ademt het authenticiteit met zijn smalle klinkerstraten, sfeervolle straatverlichting en eclectische verzameling bouwwerken, zoals je die in de meeste Oude Steden in Europa vindt. Hier en daar is bij de herbouw wel wat veranderd, maar dat zal de gemiddelde bezoeker niet opvallen; die heeft het origineel vaak toch niet meegemaakt. Zoals de Sint-Johanneskathedraal, met zijn kenmerkende trapachtige façade en verticale lijnen. ‘Toen de oorspronkelijke kerk in 1798 een kathedraal werd, kreeg het gebouw een Engels neogotisch uiterlijk,’  vertelt Izabela. ‘Maar na de oorlog moest men van die Engelse uitstraling niet zoveel hebben.’ Het ontwerp werd in de ban gedaan en voor de herbouw werd teruggegrepen naar de Poolse architectuur van de kerk in de 18de eeuw. ‘Dus eigenlijk is het alsnog een origineel ontwerp.’
Langs de Zygmunt-zuil midden op het plein, omgeven door groepjes mensen die op de trappen van de zon genieten, lopen we in zuidelijke richting het oude centrum uit. De imposante Krakowskie Przedmieście is onderdeel van de Koninklijke Route van de stad, die van het oude centrum doorloopt tot aan de voormalige zomerresidentie van de Poolse koningen, het Wilanówpaleis. Langs de autovrije route staan prachtige woonhuizen – nu met restaurants of winkels erin – maar ook de Universiteit van Warschau en enkele kerken, die net als het oude centrum zorgvuldig in ere zijn hersteld.

Een opvallende uitzondering is het Presidentieel Paleis, dat als een van de weinige bouwwerken in de omgeving de oorlog nagenoeg ongeschonden doorstond. Het 19de-eeuwse gebouw oogt statig, met talloze ramen en door een pleintje gescheiden van de straat; precies imposant genoeg voor de zetel van een staatshoofd. ‘En Frédéric Chopin gaf hier op zevenjarige leeftijd zijn eerste concert,’ weet Izabela. De Poolse componist groeide door zijn ingewikkelde maar gevoelige pianowerken uit tot een van de beroemste van de Romantiek. Hij werd in Warschau geboren en woonde er tot hij op 20-jarige leeftijd naar Parijs vertrok. 170 jaar na zijn dood is hij in zijn geboortestad een van de populairste attracties. Als ware het vanuit het hiernamaals gedirigeerd klinkt er opeens pianomuziek, die afkomstig blijkt van een granieten bankje even verderop. ‘Bij de verschillende gebouwen die in Chopins leven een rol hebben gespeeld staat nu zo’n bankje, met wat geschiedenis van de componist en de mogelijkheid zijn muziek te beluisteren.’

Verder langs de Koninklijke Route komen we steeds meer van zulke bankjes tegen, en drijven flarden pianomuziek vanuit verschillende windrichtingen het gehoor in en uit. Bij de barokke Visitandinnenkerk, waar Chopin het orgel regelmatig bespeelde en bij een zachtgeel paleis waar hij en zijn familie een appartement bewoonden. De stad is trots op haar beroemde inwoner. ‘Elke dag vindt hier wel ergens een concert van Chopin plaats.’ Izabela kijkt bedenkelijk. ‘Wist je trouwens dat Marie Curie ook in Warschau is geboren? In haar geboortehuis zit nu een museum… Maar daar hoor je haast niemand over.’

Op het menu

Lunch

Aan de Koninklijke Route bevindt zich Zapiecek, een gezellig restaurant waar bediening in traditionele kleding behendig met dampende borden tussen de houten tafels door loopt. Hoofdrolspeler is hier pierogi, gevulde deegpakketjes die naar wens worden gekookt in water, of even gebakken voor wat meer bite. De dumplings worden naar hartelust gevuld met paddestoelen of kaas, of met fruit. zapiecek.eu

Diner

Achter de opvallende art-nouveaugevel van Hala Koszyki gaat een moderne foodhall schuil, waar je heerlijk streetfood kunt afhalen maar ook uitstekend kunt tafelen. Bij Warszawski Sen (De Droom van Warschau) wordt de Poolse cuisine nadrukkelijk in de 21ste eeuw geplaatst, met prachtige creaties van ingrediënten uit de omgeving. Neem ook vooral een toetje! koszyki.com

Het Warsaw Rising Museum | Foto: Maciek Leszczłowski / Warsaw Tourist Office 

Zaterdag

De zon laat het afweten als we de volgende ochtend voor de deur van het Warsaw Rising Museum staan. Het bakstenen gebouw bevindt zich in het district Wola, een voormalig industrieel gebied in het westen van Warschau, waar nu kantoorgebouwen en de soms wat grauwe socialistische architectuur worden afgewisseld met kleurrijke straatkunst. We zijn er iets te vroeg en kunnen nog niet naar binnen, maar om ons heen heeft zich nu al een behoorlijke groep wachtenden verzameld. Vooral kinderen, druk rondrennend en spelend in ongeduld, gekleed in enigszins gedateerde uniforms: grijze bloesjes, melkboerpetjes, sjaaltjes en buttons. Izabela volgt mijn blik. ‘De Opstand van Warschau was van iedereen - ook de padvinders speelden een rol. Zij komen hier om over hun voorgangers te leren.’ De kinderen om me heen lijken zorgeloos - wat moet dat zo’n 75 jaar geleden anders zijn geweest.

De deuren zwaaien open en ik loop het omvangrijke museum binnen, waar al snel duidelijk wordt dat het leven in Warschau ten tijde van de Tweede Wereldoorlog ronduit grimmig was. Het Joodse getto van de stad was in 1943 al volledig vernietigd nadat de inwoners in opstand waren gekomen. Een jaar later volgende weer een opstand, ditmaal in de hele stad, georganiseerd door het ondergrondse Poolse verzet. Verspreid door Warschau vindt de oplettende kijker op allerlei relevante locaties het symbool van die opstand terug, als miniatuurmonumenten: de letters PW, voor “Polska Walczaca” (Polen vecht), in de vorm van een anker.

Op 1 augustus 1944 moest het gebeuren, om vijf uur ‘s middags. De gedachte was dat de opstandelingen het naderende Rode Leger van Rusland alvast een handje zouden helpen. Maar de gehoopte steun kwam niet. Uiteindelijk zouden ze 63 dagen lang blijven vechten tegen de bezetter – dat ze het vrijwel ongesteund nog zo lang volhielden was voor een groot deel te danken aan de riolering van de stad, waarvan het museum een klein stelsel heeft nagebouwd. Door deze eindeloze gangen verliep hun communicatie (ik leer dat de Poolse padvinders tijdens de Opstand onmisbaar waren in het onderhouden van contact met de buitenwereld). Ook schuilden ze en verplaatsten ze zich in het riool. Ik kruip door de reeks steeds smaller wordende gangen en stel me voor hoe de overlevenden via dergelijke passages de stad uiteindelijk zijn ontvlucht. Wat volgde was de haast complete vernietiging van Warschau door de nazi’s. Men trok massaal weg uit de hoofdstad; van de 1 miljoen inwoners waren er na de Opstand nog maar zo’n 1.000 over.

Als ik weer buiten sta word ik herinnerd aan het geruststellende feit dat de mensen in de decennia die volgden ook weer naar de hoofdstad zijn teruggekeerd. Zonlicht weerkaatst in de Warsaw Spire, een glimmende wolkenkrabber aan de overkant van de straat, die met een moderne charme het straatbeeld van de stad bepaalt. Grote en kleine ondernemers, kunstenaars – met gebundelde kracht geven ze een nieuwe persoonlijkheid aan de stad, die ondanks de ingrijpende geschiedenis stevig met beide benen in de 21ste eeuw staat.

Fietsen langs de Wisła | Foto: Zbigniew Panów / PZ Studio

Na de zwaarte van het Opstandsmuseum besluit Izabela me meer van dit “Warschau van de toekomst” te laten zien. We vertrekken naar Praga, een district dat zich direct ten oosten van de rivier de Wisła bevindt. Een uniek gedeelte van de stad, alleen al omdat het de bombardementen in de Tweede Wereldoorlog aanzienlijk beter heeft doorstaan. De 19de-eeuwse fabrieksgebouwen van de voormalige wodkafabriek Koneser tonen de industriële rauwheid van vooroorlogs Warschau, met een moderne twist: nu vind je er een wodkamuseum, kantoorruimte voor start-ups, winkels, bars, en in de oude destilleerderij zit restaurant Zoni, een hoogtepunt van Poolse cuisine en design. Verderop, aan Zabkowska Ulica, verschijnen steeds meer hippe winkels en restaurants, zoals piepklein Oparach Absurdu, waar een blik door de ruit een bonte verzameling wegzakfauteuils en ouderwetse lampenkappen onthult.

Terug aan de andere kant van de Wisła huren we fietsen bij een Veturilo-station, het plaatselijke fietshuursysteem, en gaat Izabela me voor over de opgeknapte boulevard langs de westoever. ‘Iedereen is hier welkom!’ Ze gebaart om zich heen, naar enkele wandelaars die stevig doorstappen of langs het water kuieren, fietsers die er op gemarkeerde paden tussendoor slingeren en een handjevol mensen die op bankjes of op stukken gras hun meegebrachte picknicks eten. Kleine caféetjes en barretjes aan de waterkant bieden versnaperingen uit alle hoeken van de wereld. ‘De drukte valt nu mee, maar hartje zomer komt deze plek helemaal tot leven.’

Op het menu

Lunch

Om de hoek van het Praga Koneser Centrum bevindt zich Lokalna Bistronomia, verscholen tussen een reeks pastelkleurige sovjetappartementen. Je vindt hier typische gerechten uit Warschau op het menu, evenals enkele spreuken in het plaatselijke dialect en hun vertaling. De kleurrijke creaties en de gemoedelijke ambiance zijn erg geliefd bij locals. lokalnabistronomia.pl

Diner

Bij Elixir worden de piekfijne gerechten niet gecombineerd met een bijpassend glas wijn, maar draait alles om de perfecte wodka-spijscombinatie. Een unieke ervaring, maar in zekere zin ook typisch Pools. Het restaurant ligt op steenworp afstand van het Wielkitheater, een van de grootste theaters ter wereld – de perfecte plek voor een avond uit dus. domwodki.pl

Zondag 

In Warschau gaat een gezegde, dat je vanaf het Paleis van Cultuur en Wetenschap – dat in de jaren 50 door de sovjets is gebouwd – het mooiste uitzicht hebt op de stad, want dan zie je het Paleis zelf tenminste niet. Het is voor te stellen dat sommige Polen na decennia van overheersing niet al te blij zijn met zo’n prominent aandenken, maar ik vind het stiekem een prachtig gebouw; statig, ergens grimmig, met een vleugje art deco. Maar over het uitzicht zijn we het eens. Vanaf het observatiedek zie ik ver voorbij de stadsgrenzen, en Stare Miasto is niet meer dan een roestrode vlek. Ik tuur door het ijzeren hekwerk en volg de Wisła, vanaf hier niet meer dan een glinsterende veter, totdat ik de trapgevel van de Sint Johanneskathedraal herken.

Ooit torende het kolossale sovjetgebouw uit boven een gehavend Warschau, maar de Poolse hoofdstad begint intussen steeds meer metropolitane trekken te vertonen. ‘Grappig, ergens,’ merkt Izabela op, ‘dat dit symbool van het communisme nu door kapitalisme wordt omringd.’ Mijn blik glijdt langs de glanzende wolkenkrabbers, winkelcentra en bouwkranen die opspringen tussen de functionele sovjetflats en kantoorgebouwen. Hier en daar ontwaar ik zelfs nog een vooroorlogs detail, een zeldzaam inkijkje in een tijd waarin Warschau “het Parijs van het Noorden” werd genoemd.

We dalen 30 verdiepingen af en lopen via de marmeren ontvangsthal het gebouw weer uit. Ik scherm mijn ogen af van het tegenlicht terwijl ik achterom naar boven kijk. Levensgrote standbeelden staren terug. Izabela is het bordes al afgelopen en wenkt me. ‘Zie je deze lijn?’ Ze wijst naar een smal klinkerpaadje, waar letters in zijn gelegd. ‘Hier liep de grens van het Joodse getto in de Tweede Wereldoorlog.’ Het werd het grootste getto dat de nazi’s in de oorlog bouwden, en van zijn omvang en tastbare historie zijn alleen nog deze lijn en enkele delen van de muur over, die je verspreid door de stad terugvindt. Het toont aan hoezeer Warschau veranderd is in de tussentijd – op deze plek eindigt de grens halverwege een muur van het cultuurpaleis van de sovjets, die er een nieuwe laag geschiedenis overheen bouwden.

In dat opzicht is het Łazienki-park een unicum. We hebben de socialistische hoogbouw ingeruild voor 17de-eeuwse rust en reinheid tussen de bomen van het omvangrijke park, ten zuiden van het centrum van de stad. Izabela begint net uit te leggen hoe het ontstond als een park met badhuizen voor de edelen van destijds, als er een kleine, roodharige inwoner tussen de begroeiing door het pad op schiet. Alsof ze de ontmoeting op voorhand hadden afgesproken haalt Izabela een zakje met nootjes uit haar tas, pakt ze er enkele uit en legt ze haar hand op de grond. Het eekhoorntje nadert, eerst behoedzaam, dan brutaal, steekt de hazelnoten in zijn wang en zoekt de beschutting van de bomen op. ‘Het stikt hier van de eekhoorns,’ lacht Izabela en ze stopt het zakje nootjes terug in haar tas. Terwijl we door het park lopen zien we er inderdaad regelmatig een voorbij komen, en de bezoekers van het park zijn bijna net zo gecharmeerd van de wollige beestjes als van de statige architectuur in hun leefgebied. Op mij maakt vooral het 18de-eeuwse Łazienkipaleis indruk, met zijn idyllische ligging midden op een meer. ‘De nazi’s waren van plan het met de grond gelijk te maken, maar dat is gelukkig niet gebeurd.’

Een Chopinconcert in het park trekt veel bekijks | Foto: Filip Kwiatkowski / Warsaw Tourist Office 

We lopen erlangs in de richting van het monument voor Frédéric Chopin. Een keurige vijver weerspiegelt het aangezicht van de componist, die aan een denkbeeldige piano lijkt te zitten, voor een gigantische bronzen treurwilg. Aan zijn rechterkant is een soort zonnescherm opgezet, met daaronder een glimmende vleugel, en om het monument heen verzamelen zich meer en meer mensen met kleedjes en stoeltjes. De muziek van Warschau’s muzikaalste inwoner blijft leven door deze gratis zondagmiddagconcerten, die zowel door locals als door toeristen met plezier worden bijgewoond. Ik ga zitten op een smal muurtje dat rozenstruiken omzoomt en kijk toe hoe een pianist plaatsneemt achter het instrument en de eerste noten speelt van een Prelude – het standbeeld van Chopin kijkt goedkeurend op hem neer.

Make it Happen

Hoe er te komen

WizzAir vliegt vanuit Eindhoven en Brussel rechtstreeks naar luchthaven Warschau Frédéric Chopin (vanaf €20; wizzair.com). Met de auto rijd je er in minimaal 12 uur naartoe en met de trein ben je ongeveer een dag onderweg.

Vervoer ter plaatse

Het openbaar vervoer is in Warschau uitstekend en zeer betaalbaar. Met een ticket kun je op de metro, met de tram of met de bus (€1 of €1,65 voor 24 uur; wtp.waw.pl). Of ontdek de stad met de fiets; door de stad heen zijn 390 Veturilo-stations te vinden, waar je fietsen kunt huren met behulp van een app (€2,50 voor een uur; veturilo.waw.pl).

Tours

Izabela Danił is gecertificeerd gids, die je met veel enthousiasme laat kennismaken met haar stad. Ze is een onuitputtelijke bron aan informatie en verhalen, en een heuse eekhoornfluisteraar. Ze is beschikbaar voor allerhande tours, van museumbezoeken tot stadswandelingen (€100 voor 4 uur; warsawguide.info). 

Chopin in het park

De gratis pianoconcerten met muziek van Chopin vinden plaats vanaf halverwege mei tot eind september. Er is een voorstelling om 12u en eentje om 16u (lazienki-krolewskie.pl).

Meer informatie
Lees onze gids Pocket Warsaw (Eng.; shop.lonelyplanet.com; €9,49) of het hoofdstuk over de Poolse hoofdstad in de gids Poland (€3,50). Meer informatie vind je op polen.travel.nl.

Openingsbeeld: Antonistock / iStock