Verborgen schatten in de Atacamawoestijn

Redactie Lonely Planet

Hoewel het de droogste plek op aarde is, bevindt zich onder de grond van de Atacama in Chili  een grote rijkdom. Lees hier het laatste deel van de reis door de Atacamawoestijn.

Acht kilometer ten westen van San Pedro bereikt de Atacama het toppunt van bovennatuurlijkheid. Grote hopen zand liggen rond rotsformaties en zoutaders die door miljarden jaren wind tot de meest onwaarschijnlijke vormen zijn uitgesleten. De bodem van de vallei ligt vol met losse stenen en is vlekkig wit door het gedroogde zout. Het lijkt op schimmel die op een plak kaas groeit. Zand waait en wervelt boven de woestijnvlakte, rondzwevend als geesten. Je ogen hebben problemen zich ergens op te focussen, er is geen enkel herkenbaar punt. Kleuren gaan allemaal in elkaar over en het landschap krijgt elke keer dat de lichtinval verandert weer een andere tint. Soms is het levenloos bruin, dan weer vurig rood. Dit is de Valle de la Luna – de Vallei van de Maan. Het lijkt heel passend dat dit ooit het levensgebied was van dinosauriërs, 70 miljoen jaar geleden. Een vreemd en kolossaal landschap als deze vraagt om passende bewoners. Het is een oord vol mysteries, en niet alleen aan de oppervlakte. 

Onder de oppervlakte

‘Er zijn veel tunnels en grotten rond de Valle de la Luna,’ zegt Rosa. Met moeite beklimt ze een duin. ‘Sommigen zeggen dat er mini-mensjes onder wonen. Een buitenlander is hier eens verdwaald en zei dat hij een stad gevonden had.’ Dat er een grote rijkdom onder de grond te vinden is in de Atacama staat buiten kijf. De mineraalrijke grond heeft Chili geruime tijd op de been gehouden. Het begon met het “witte goud”: natriumnitraat. Het land had er een wereldmonopolie in tot aan het begin van de 20ste eeuw. Toen er een synthetische vervanger werd uitgevonden, verschoof de aandacht naar koper – en naar goud. Een lokaal gerucht wil dat Audina’s wijlen echtgenoot een geheime goudmijn had, maar het voor iedereen verborgen hield, zelfs voor zijn kinderen. Of Audina weet waar die mijn zich bevindt, is onduidelijk. Misschien hoedt ze haar schapen bij de mijn, of misschien is goud de wortel van haar rivaliteit met Paulina. Verhalen als deze bevatten een kern van waarheid. Na de militaire coup van 1973, beval de dictator van Chili, Augusto Pinochet, dat er een kaart gemaakt moest worden van alle mijnen in de Atacama. Maar het verhaal gaat dat verscheidene coördinaten verkeerd zijn doorgegeven om verborgen bronnen van rijkdom te verbergen voor de staatskas.

Een andere legende over verborgen schatten gaat over de laatste stuiptrekkingen van het Incarijk. Op zijn hoogtepunt omvatte dat het grootste deel van Noord- en Midden-Chili. Toen de Inca’s vervolgd werden door de Spaanse conquistador Francisco Pizarro in 1532, beloofde Atahualpa, de laatste soevereine heerser, een berg goud te leveren in ruil voor zijn vrijheid. Vanuit elke hoek van Tawantinsuyu, het Incarijk, werd goud gebracht om het losgeld te betalen. Toen ze echter hoorden dat Atahualpa toch geëxecuteerd was omdat de indringers het te risicovol vonden om hem te laten leven, verstopte het Atacameño-volk het goud op de bodem van het meer op de berg Quimal. Er wordt gezegd dat je op bepaalde dagen de schatten kunt zien schitteren onder het wateroppervlak en dat wie ze probeert te bemachtigen, nooit weer terugkeert.

Secundino en zijn vrouw Margarita zetten de traditie voort van het leven middenin een van de meest uitdagende omgevingen van de wereld | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

Een uur ten noorden van San Pedro komt de weg uit in een ravijn, in het dorp Río Grande. Als je door het dorp heenloopt, kom je al snel een eenzaam huisje tegen met prachtige bloemen in de tuin en schaduw van bladerrijke bomen. Iemand in een gestreept shirt komt tevoorschijn uit het gebladerte. Secundino is zijn naam, een man met een grote glimlach, zo groot dat zijn ogen streepjes worden als hij lacht. Als man heeft hij niet de bevoegdheid om gasten binnen uit te nodigen, dus loopt hij met een lachje weg om het “de baas” te vragen. Margarita Ansa is de vrouw des huizes. Begeleid door een gevolg van honden komt ze tevoorschijn uit het stenen huisje waar ze woont met Secundino. Haar knappe, lange gezicht straalt wijsheid uit. Het huis was ooit van haar grootmoeder, maar nu is Margarita de baas op haar stukje grond. Ze zorgt voor de tuinen en de geiten, en oogst quinoa en knoflook. Secundino werkte ooit in de kopermijnen verder naar het noorden, maar het stel is teruggekeerd naar Margarita’s geboorteplaats om rust te vinden.

Als de nacht valt in Guatín Gorge is de Melkweg duidelijk te zien in de heldere woestijnlucht | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

Ze babbelen erop los totdat de zon achter de horizon verdwijnt in een sluier van paars en roze en het snel begint af te koelen. Straks komt de sterrenhemel tevoorschijn. Omdat er hier zo goed als geen lichtvervuiling is, kun je de sterren heel goed zien. Ook de Melkweg is prima te onderscheiden. Van het verhaal van Licancábur en Juriques tot de verborgen schatten op de bodem van de berg Quimal, de legendes hebben een duidelijke boodschap: begeer niet wat niet van jou is. Margarita en Secundino trekken zich terug in hun bescheiden optrekje, arm in arm met een grote glimlach. Het is duidelijk dat er niets op deze aarde is dat ze begeren. Hier, op deze grillige plaats, hebben ze de ware rijkdom van het leven gevonden.

Dit was het laatste deel van de driedelige serie over de Atacama in Chili. Lees hier deel 1 en deel 2. 

Openingsbeeld: Philip Lee Harvey / Lonely Planet