Op wijnreis in Georgië, land van Wie is de Mol?

Redactie Lonely Planet

Als je liefhebber bent van Wie is de Mol?, cultuur en goede wijn zit je zonder twijfel op je plek in Georgië. Het nieuwe seizoen laat de mooiste beelden zien van het land en in het laatste deel van deze driedelige serie nemen wij je mee op wijnreis.

Broeder Gerasimi Otarashvili heeft een kastanjebruine baard, een zwart gewaad en een wat uit de toon vallende mobiele telefoon, die hij opzij legt als hij me een glas Rkatsiteli uit 2009 inschenkt. Rkatsiteli is een van de honderden unieke Georgische druivensoorten. Het is technisch gezien een witte wijn, maar in de qvevri, waar de wijn in contact komt met druivenschillen, stengels en pitten, krijgt de wijn een opvallende gouden kleur.

Wijn wordt uit een qvevri in de kelder van Gela Gamtikulashvili gehaald, in het dorp Napareuli. Dit productieproces waarbij de wijn 12 maanden moet gisten is al sinds 6000 v.Chr. in gebruik in Georgië | Foto: Andrew Montgomery / Lonely Planet

De wijn is droog met citrustonen en ik bespeur een vleugje rozijnen en gedroogde vruchten. ‘De Russen probeerden onze qvevri-traditie kapot te maken,’ zegt broeder Gerasimi. De Georgische wijnproductie werd door de communisten als beledigend ervaren, als nationalistische particuliere onderneming. ‘Ze stelden een strenge wet op die de qvevri-productie afschafte. Gelukkig hebben lokale families goed op ze gepast. De wedergeboorte van de Qvevri-wijnen was een geschenk uit de hemel.’ Georgië is een trots christelijk land, en de betekenis van wijn in religie wordt versterkt door bijgeloof en traditie.

Het mysterieuze proces waarbij druivensap in wijn verandert wordt door sommigen gezien als het werk van de Heilige Geest. ‘De bijbel vertelt dat god de mens uit rode klei maakte,’ zegt David. ‘Rode klei werd gezegend door de Heilige Geest. En Adam maakte wijn in potten van rode klei.’ Hoewel we eigenlijk alleen de wijnen zouden proeven, neemt broeder Gerasimi de rol van tamada op zich, en proost op het succes van ons werk. Hij vertelt me dat onderzoek naar Qvevri-wijn suggereert dat het zelfs een geneeskrachtige werking heeft, met wel tien keer zoveel antioxidanten als in gewone wijn.

Het schoonmaken van de qvevri (links) in de Alaverdikathedraal in de provincie Kakheti. Deze traditionele potten van rode klei zorgen voor de karakteristieke kleur, smaak en kracht van Georgische wijnen – kwaliteiten die steeds interessanter worden op de internationale wijnmarkt | Foto: Andrew Montgomery / Lonely Planet

Hij schenkt de Saperavi 2010 in: een paarsrode wijn met diepe tonen van pruimen en bramen. We toosten en laten de wijn in onze glazen rondwalsen om de pectinelijnen langs het glas te zien trekken. Dit is tevens de wijn die de monniken gebruiken voor religieuze diensten. De zon is bijna onder als we klaar zijn met proeven en de kathedraal baadt in het laatste gouden zonlicht. Er is een team vrijwilligers bezig om met zeisen en schoffels het onkruid van het kloosterhof te verwijderen. Of het nu een goddelijke bezigheid is om wijn te drinken of niet, de productie ervan gaat in ieder geval verder terug dan de geboorte van Christus.

Broeder Gerasimi combineert zijn religieuze taken met het toezichthouden op de wijnproductie van de Alaverdikathedraal | Foto: Andrew Montgomery / Lonely Planet

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat in de heuvels van Shulaveri 8000 jaar geleden al druiven werden geteeld. Dat betekent dat dit land zo maar eens de geboorteplaats van wijn zou kunnen zijn. Voor het land is dit vooral een kwestie van trots. Georgië is nog steeds zichtbaar arm en in ontwikkeling. De wegen zijn over het algemeen in verschrikkelijke staat, en de slechte omstandigheden op het platteland zijn schokkend. De bergen, de gewassen, de dichtbegroeide heuvels en het gouden zonlicht: dat is allemaal prachtig. De gezichten van de jonge, Georgische boeren zien er echter te oud uit voor hun leeftijd. Ook is het moeilijk voor Georgië om uit de schaduw van Rusland te rijzen sinds de onafhankelijkheid in 1991. Moskou houdt niet op zich te bemoeien met de Georgische politiek en het stimuleren van separatistische bewegingen in de provincies Abchazië en Zuid-Ossetië.

De toenadering die Georgië zocht bij de NAVO en de EU heeft ervoor gezorgd dat Rusland het land probeert te dwarsbomen door olie- en gasvoorzieningen af te sluiten. In 2006 heeft Moskou het land sancties opgelegd, waaronder een Russisch verbod op de invoer van wijn uit Georgië. Het doel: de Georgische economie een genadeklap verkopen. Bij de Khareba-wijnmakerij in de Alazanivallei is de oogst in volle gang. Het tafereel heeft wel iets weg van Sovjet-propaganda: een brigade vrouwen is in een rap tempo druiventrossen aan het snoeien op de wijngaard. Ik sta op een uitkijkpost met de eigenaar, Alexander Khareba.

Wijn wordt uit een qvevri in de kelder van Gela Gamtikulashvili gehaald

‘In 2005 exporteerde Georgië 52 miljoen flessen wijn naar Rusland,’ zucht hij. ‘Alles wat ik produceerde ging naar Rusland. Nu moet ik een nieuwe markt vinden.’ Alexander is net als andere Georgische wijnmakers woedend vanwege het verbod. Door heel Kakheti is hetzelfde verhaal te horen: de Georgische wijnmakers zijn klaar om de ongelijke relatie met Rusland achter zich te laten en verder te kijken. Ze vinden dat ook zij een plek tussen de grote wijnlanden verdienen, en de oude techniek van de qvevri is hun geheime wapen. In zijn wijnkelder in Napareuli, tien kilometer van de Alaverdikathedraal, doet Gela Gamtikulashvili een schietgebedje en verwijdert de deksel van de luchtdichte qvevri.

Er hangt een gevoel van spanning in de lucht en ik kijk nerveus over zijn schouder mee. Dit is immers het hoogtepunt van 8000 jaar werk. Hebben de natuurlijke gisten hun werk gedaan? Is de wijn wel te drinken? De deksel is eraf en een zoete geur vult de lucht en wuift alle twijfels weg. Toen Gela afgelopen herfst deze qvevri afsloot was hij gevuld met troebel rkatsiteli-druivensap. Er heeft een magische transformatie plaatsgevonden. Gela lepelt de wijn in kleien bekers uit de qvevri voor een eerste toost. De drank is volkomen helder, met een kleur van stro, en de eerste slok is zo sprankelend en zuiver als zonneschijn.

Lees ook het tweede deel van deze serie! 

Openingsbeeld: Openingsbeeld: Andrew Montgomery / Lonely Planet