Zon, zee en eeuwenoude cultuur in Paphos

Redactie Lonely Planet

Paphos heeft meer te bieden dan alleen maar strand. De oude Grieken wisten dit maar al te goed. Zij stichtten hun heilige stad dan ook in het binnenland van het eiland, met zicht over de Middellandse zee vanaf de landtong nabij Kouklia. Het moderne Paphos, langs de zee, is met zijn 2.400 jaar een relatieve nieuweling.

Vandaag de dag wordt de meerderheid van de reizigers naar Paphos aangetrokken door zon, zee en strand. En zon is er in Cyprus zeker! Het land kent gemiddeld 326 dagen zon per jaar. Maar op dit eiland kan je niet lang wandelen voordat je op een oude ruïne of het decor van een Griekse mythe stuit. Paphos is anders dan Agia Napa of Protaras, het is een fatsoenlijke Mediterrane stad, inclusief fruitkramen en tuinen vol geraniums.

Cultureel Paphos

Met een ononderbroken geschiedenis van meer dan 3.000 jaar, was Paphos een logische kandidaat om de titel Europese Stad van Cultuur 2017 te dragen. Grootheden verzamelen zich al sinds de tweede eeuw voor Christus op het podium van het odean (amfitheater) en de vruchtbaarheid-cultus in de heuvels bestaat al sinds het Neolithicum. Het is dan ook geen toeval dat de Oude Grieken deze plek kozen als de geboorteplaats van Aphrodite, de godin van de liefde.

Elk jaar vindt in juli en augustus het International Festival of Ancient Greek Drama plaats en worden de tragedies van onder andere Aeschylus, Sophocles, Euripides en Aristophanes vertoond in volle amfitheaters. In het kasteel van Paphos kan je tijdens het Aphrodite Festival in september terecht voor operavoorstellingen. In 2017 schakelen ze op Paphos zelfs nog een tandje hoger, met kunsttentoonstellingen, publieke voorstellingen en klassieke concerten op archeologische sites. Bezoek de website pafos2017.eu voor het volledige programma.

De ruïnes van de Paphos Archaeological Site | Foto: anyaivanova / iStock

Het verhaal van twee steden

De Griekse traditie waarbij een stad in twee wordt gesplitst dateert van 500 voor Christus, de tijd waarin Herodotus en Plato schreven over steden die verdeeld waren in parallelle gemeenschappen: “kato” zijnde het stuk aan de zee, en “ano” het binnenland. Lang geleden, toen dit stukje Middellands zeegebied het decor was van veldslagen en concurrerende rijken, was het handig om een plek te hebben waar je de heuvels in kon vluchten; en in Cyprus leeft deze traditie nog steeds.

Als mensen praten over Paphos, hebben ze het eigenlijk over Kato Paphos, uitgestrekt rond de haven en het Byzantijnse kasteel, naast een reeks stranden waar vakantiegangers hun handdoek leggen. Ano Paphos, of Ktima, 16 kilometer landinwaarts, is waar de locals leven en genieten van het frissere klimaat, ver weg van strandbars en toeristische hotspots.

Op strandniveau is Kato Paphos dan weer het klassieke beeld van een Mediterrane havenstad. Parasols, felle kleuren en bars die 24 uur lang de dorstige toeristen laven vormen het straatbeeld. Maar je hoeft niet ver te wandelen als je toch liever wat geschiedenis wilt opsnuiven. De landtong ten noorden van de haven is één grote historische speeltuin. De ruïnes die verspreid liggen over de Paphos Archaeological Site vormden ooit de hoofdstad van Cyprus, voor een aardbeving de zuilen deed vallen en bogen deed kraken in de vierde eeuw.

De mozaïeken vertellen tal van verhalen | Foto: TonyBaggett / iStock

Ontelbaar veel mozaïeken

De archeologische ruïnes van Paphos zijn een schatkist vol Grieks-Romeinse parels – arcades van zuilen, thermische baden, een oud amfitheater – maar de belangrijkste attractie ligt onder de grond. De highlight van de site is het Huis van Dionysus, een Romeinse villa vol mozaïek. De uitgewerkte vloerdecoraties vertellen tal van verhalen: van de veranderende seizoenen tot voorstellingen van Dionysus, de onstuimige God van de wijn. De nabijgelegen villa’s hebben mozaïeken van Poseidon, Achilles en Theseus en Minotaurus.

Maak een korte wandeling naar het oosten van de archeologische site, en je komt uit bij de Hrysopolitissa Basilica. Deze basiliek werd gebouwd toen de stad het hoogtepunt van zijn macht had bereikt en voordat aardschokken en Arabische piraten Paphos naar de grond brachten. Eén van de zuilen in de grond werd naar verluid gebruikt voor het folteren van apostel Paulus, die zich hier bekeerde tot het Christendom.

Als de heersers van het oude Paphos een goed leven leidden, stierven ze in luxe. Ongeveer twee kilometer ten noorden van de archeologische site van Kato Paphos, werden de grafkamers van de heersers uitgehouwen. Hun laatste rustplaats en toegangspoort tot het hiernamaals. Deze mausolea volgden de Egyptische traditie waarbij de graven net zo groot zijn als de huizen waar de machthebbers woonden, met een atrium, zuilengangen en ingehouwen nissen waar met gemak hele families in zouden kunnen wonen. Een warme, droge wind waait over de site, die door bezoekers (onterecht) vaak wordt overgeslagen.

Petra tou Romiou, of de rots van Aphrodite, tijdens zonsondergang | Foto: GCShutter / iStock

Ontmoeting met Aphrodite

Bezoekers aan Cyprus zijn geobsedeerd door Aphrodite, en de eeuwenoude Griekse godin van de liefde is voor altijd geassocieerd met Paphos. Afhankelijk van welke Griekse schrijver je gelooft, was deze machtige vrouw het kind van Zeus en Dione of van het schuim van de zee en het bloed van Uranus, god van de lucht, die zijn mannelijkheid verloor aan de sikkel van zijn zoon Kronus. Deze miraculeuze conceptie zou zijn voltrokken aan de kustlijn ten oosten van Paphos, waar de marmeren rots van Aphrodite (Petra tou Romiou), uit de zee rijst.

Het is een mooie plek, daar bestaat geen twijfel over, maar je voelt je misschien nauwer verbonden met Aphrodite in Kouklia, een origineel Griekse nederzetting in Paphos. Het Palaipafos Museum is het heiligdom van Aphrodite en een van de belangrijkste pelgrimsoorden van de Oude Wereld. Je hebt wat verbeelding nodig om de ruïnes tot leven te wekken, maar de schermen binnen geven heel wat informatie over de cultus van Aphrodite.

Om nog dichter bij de godin van de liefde te komen, moet je naar Polis. Aan de grens van dit kleine dorpje start een wandeling naar de Baden van Aphrodite: een verborgen bron waar de godin baadde terwijl Adonis, god van schoonheid en verlangen, haar bespiedde.

Restaurants en winkels in de haven van Paphos | Foto: CaronB / iStock

Nog één keer mezze

Eindig je culturele trip naar Cyprus in Ktima, in het typische Mediterrane Kiniras Garden Restaurant, gelegen in de schaduw van de bomen van een traditioneel herenhuis. Dit familierestaurant is een trots lid van de Vakhis, een groep die de traditionele Cypriotische gerechten en typische kookkunsten van het eiland in ere houdt. Je geniet er tussen de beeldhouwwerken en waterpartijen van lekkernijen zoals zalatina (traditionele Cypriotische kaas met gekruide varkenspoot in gelei).

In Kato Paphos probeer je een gelijkaardig Cypriotisch menu bij Hondros, op een paar meter van de Kato Paphos Archaeological Site. Het gerecht waar iedereen naar vraagt is ofto kleftiko: een schouder of poot van het lam, in een kleioven langzaam gekookt met limoensap en kaneel tot het vlees van het been valt. Met Griekse, Romaanse en Ottomaanse invloeden is dit de geschiedenis van Paphos op je bord.

Paphos is de nummer 9 van de niet-te-missen bestemmingen van Europa dit jaar. Benieuwd naar de andere bestemmingen?

Openingsbeeld: Leonid Andronov / iStock