Traditioneel Yogyakarta: Indonesische cultuur op Java

Redactie Lonely Planet

Midden op Java, een eiland in de archipel Indonesië, ligt de stad Yogyakarta. Een cultuurrijke stad waar eeuwenoude tradities blijven voortbestaan.

Vroeg op de zondagochtend verzamelt een groepje tieners zich bij het 18de-eeuwse paleis in Yogyakarta. In een spelonkachtige hal brengen ze make-up aan en verkleden ze zich in uitgebreide kostuums. Een transformatie van 21ste-eeuwse jongeren met iPhones en hoodies naar prinsen en prinsessen, demonen en halfgoden uit het begin der tijden.

Een van hen is Lesti Ana, studente en sinds zes jaar amateurdanseres. In een met bladgoud versierde spiegel controleert ze haar make-up. Zij en haar mededansers schuifelen het zonlicht in en voeren dan voor een klein publiek de klassieke Javaanse dans uit van de Ramayana: het oude Sanskriet epos uit India. Het podium verandert al snel in een wirwar van trippelende benen en zwaaiende armen.

Danseres Lesti Ana maakt zich klaar voor een uitvoering Javaanse dans in het paleis van Yogyakarta | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

Deze transformatie vindt elke week plaats hier in Yogyakarta, de plek waar de Javaanse cultuur op zijn sterkst is. Yogyakarta is altijd al een beetje een bijzondere stad geweest. Het was de hoofdstad voor dynastieën van machtige sultans in de 17de eeuw, bood flinke weerstand tegen de Nederlandse overheersing en heeft nog steeds een speciale politieke status in Indonesië: een soort van natie in een natie. Er is veel veranderd sinds de hoogtijdagen, maar het ritme van het leven blijft hetzelfde. Riksjarijders trappen zich een weg door monumentale poorten en op pleintjes drijft de geur van sissende saté door de lucht. Dit is ook de stad waar de traditionele Javaanse ambachten nog volop bloeien, vooral batik, de kunst van het stoffen verven, maar ook zilversmeden, poppenmakers en mandenvlechters beoefenen in Yogyakarta nog hun vak.

Het culturele hoofdkwartier van de stad is ook nu nog het paleis van de sultan: een allegaartje van gewitte binnenplaatsen, schaduwrijke tuinen met gangen vol tikkende slingerklokken, keramische potten en Griekse urnen. Het paleis wordt nog steeds bewoond door de heersende sultan (die je soms door Yogyakarta kunt zien fietsen) en wordt bestuurd door een klein groepje oudere, vrijwillige vazallen. Ze dragen allemaal tulbanden en grote messen (hoewel sommigen toegeven dat ze ze nog nooit getrokken hebben). Ze houden toezicht op het drukke schema van voorstellingen: zang, poëzievoordrachten, gamelanmuziek (Javaanse percussie) en traditionele dans.

Het paleis van de sultan in Yogyakarta | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

Het optreden van vandaag bereikt zijn einde. De leden van de dansgroep stappen de hal weer in en transformeren langzaam weer terug tot alledaagse tieners.

‘Het is erg vermoeiend om te dansen,’ zegt Lesti, die de hoofdrol, het karakter Sita, heeft gespeeld, terwijl ze een welverdiende kop thee drinkt. ‘Je hebt veel energie nodig. Je moet twee keer per week oefenen en erg wennen aan de hitte in het kostuum. Maar we doen het omdat het belangrijk is om onze Javaanse tradities te behouden. Anders vergeten we waar we vandaan komen.’

In het zomernummer van Lonely Planet magazine kun je meer lezen over het leven op Java. Bestel 'm hier

Openingsbeeld: de Prambanan-tempel even buiten Yogyakarta | Foto: Sadagus / iStock