Patagonië in Argentinië: het land van de gaucho

Redactie Lonely Planet

Pak je tas en ga rondzwerven op de vlaktes van Patagonië in Argentinië. Maak kennis met de Zuid-Amerikaanse versie van cowboys, de gaucho's, en hun gebruiken. 

Luis Arratia stijgt af en laat zijn paard grazen in de schaduw van een apenboom. Hij stapt op een vuur af waar een geitenkarkas in zijn geheel gebakken wordt op een metalen frame in de vorm van een kruis. De kolen gloeien; het vlees is al sinds zonsopkomst aan het roosteren. Uit een stoffen buidel om zijn middel haalt Luis een facón, een kort mes, snijdt een stuk vlees af en neemt een hap. ‘Ja,’ zegt hij, ‘het is klaar.’ Zijn vrouw deelt stukken brood uit en de andere gaucho’s wachten rustig hun beurt af terwijl Luis de nieuwelingen laat zien hoe het moet. Hij gebruikt het brood als een ovenwant, pakt een stuk vlees vast met zijn tanden en snijdt het af met de facón, gevaarlijk dicht bij zijn lippen. De ribben zijn het populairst: het malse, zachte vlees wordt gegeten met scherpe, kruidige chimichurri-saus. Er zijn geen stoelen, tafels of borden. De gaucho’s slaan allemaal de salade af die in een gemeenschappelijke kom met vorken rondgaat.

Uitzicht over Lago Traful in het merengebied van Patagonië, 50 km ten westen van Estancia Huechahue | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

De asado wordt met smaak gegeten door zowel het personeel als de gasten bij Estancia Huechahue, een koeienranch in het merengebied in Patagonië. Bij de lunch is vandaag een man aanwezig die in de leer komt bij de hoefsmid van de ranch. De leerling is een Argentijn die in Spanje woont en amuseert iedereen met afkeurende verhalen over de inferieure Europese barbecues.

‘Een gaucho moet een dier kunnen doden, slachten en klaarmaken,’ zegt Luis, die als paardentemmer werkt bij Huechahue. ‘En natuurlijk een vermiste koe kunnen opsporen en een paard kunnen temmen.’ Dit moeizame proces begint met “imprinten”, het dagelijks omgaan met een pasgeboren veulen, en duurt meestal een jaar. Het valt op dat op de lijst van gaucho-vaardigheden ‘paardrijden’ niet eens voorkomt. Voor Luis is paardrijden zo vanzelfsprekend als lopen. Als ik hem vraag hoe oud hij was toen hij leerde rijden, antwoordt hij: ‘Ik ben geboren op een paard.’

Luis Arratia (links) en Claudio Inal galopperen over de Patagonische vlaktes, met de vulkaan Lanín in de achtergrond | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

Later op de dag, als ze onder een strakblauwe hemel over de grote vlakten rond de Estancia galopperen, lijken Luis en zijn ros wel een centaur. Ze stormen door stekelige bollen neneo, de plant die in Patagonië het meeste voorkomt, en laten een stofwolk achter zich. Ze rijden de vallei in en de wind zwelt aan, blaast het gras plat, als een dierenvacht die gladgestreken wordt door een onzichtbare hand. Vanaf de top van de heuvel komt de enorme uitgestrektheid van het landschap pas echt tot zijn recht. Kilometer na kilometer aanhoudende leegte, helemaal tot aan het Andes-gebergte. Geen enkel gebouw verstoort het uitzicht.

Patagonië bedekt meer dan een miljoen vierkante kilometer van Argentinië en Chili, een gebied meer dan twintig keer zo groot als Nederland. Door deze gigantische omvang waren paarden, die meegenomen werden door de Spanjaarden, zo ontzettend belangrijk voor de kolonisten. Gewassen konden in dit schrale klimaat niet groeien, dus moesten de boeren zich verlaten op vee. Om de dieren bij elkaar te drijven gebruikten ze sterke criollo-paarden, die werden gefokt en getemd door de gaucho's. Eind 19de en begin 20ste eeuw kwamen er duizenden migranten naar Patagonië om schapen te houden. Ruwe wol was zo rendabel dat het bekend stond als "het witte goud”. Maar nu de wereldwijde vraag naar vlees steeds toeneemt, zijn de meesten overgestapt op runderen.

Boerenmarkten, zoals de jaarlijkse rundershow in Junín de los Andes, geven de estancias de mogelijkheid om met hun mooiste exemplaren te pronken. De gaucho's zijn op deze markt altijd dressed to impress en er zijn kraampjes die de laatste mode verkopen: bombachas (wijde broeken die strak zijn bij de enkels), breedgerande hoeden, stropdassen, leren riemen en poncho's. Ondertussen worden de dieren backstage verzorgd als schoonheidskoninginnen. De nagels van een vaars worden snel even geknipt, terwijl een zwarte stier met een neusring onder een haardroger staat en nauwelijks met zijn ogen knippert als hij met haarspray behandeld wordt. Als ze naar de arena gebracht worden om te worden geïnspecteerd door de jury, lijken de dieren er een soort pervers genoegen in te scheppen om de inspanningen van hun eigenaren te saboteren door zich op het laatste moment nog even te ontlasten. Sommige dieren worden na de show verkocht. Een prijswinnende stier kan tot wel €3.000 opbrengen: de prijs van vijf koeien.

Hoeden en poncho’s bij Estancia Huechahue | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

Omdat de dieren zo kostbaar zijn, is het stelen van vee een probleem dat het beste opgelost kan worden door het brandmerken van de dieren. Vandaag worden enkele runderen uit de kudde van 700 van Huechahue bijeengedreven om gemerkt te worden. Met handgebaren, kreten en fluitjes werkt het team van gaucho's samen om ze naar binnen te krijgen. Luis zit te paard een paar ontsnapte koeien achterna, maar weet ze gemakkelijk weer te vangen met zijn lasso, gemaakt van gevlochten dierenhuid. Bij de stallen geeft hij me te voet les in het gebruik van de lasso. Om mijn kansen te vergroten vangt hij een paar kalveren in een omheinde weide. Het is verrassend moeilijk om een cirkel te bewerkstelligen, laat staan om er iets in te vangen. Als na een halfuur van mislukte pogingen mijn lasso zich eindelijk sluit om de enkel van een schichtig kalf, grijnst Luis breed naar me.

Het gaucho-ideaal is ontzettend macho. Amelia Mera, gids bij Huechahue en een zelfverklaarde “gaucha", is een zeldzaam geval. Net als de anderen gaat ze gekleed in bombacha’s, baret en laarzen, maar in tegenstelling tot de rest draagt ze ook een bloemetjes-shirt. 'Het is wel ongewoon, denk ik,' zegt ze. Ze zadelt een paard voor me op, een lichtgekleurde, zachtaardige merrie genaamd Patagonia. 'Ik ken geen andere gaucha’s, maar ik ben opgegroeid op een estancia en ik hou ervan met paarden te werken, dus het gaat vanzelf. Als je doet waar je van houdt en ervoor betaald krijgt, dan is dat het beste leven dat je kunt hebben.'

Amelia Mera is een zeldzaam vrouwelijk lid van een beroep dat grotendeels door mannen wordt vervuld | Foto: Philip Lee Harvey / Lonely Planet

Amelia kent de 6.000 hectare van Huechahue op haar duimpje. 'Zelfs als je wel tien keer over hetzelfde pad rijdt voelt het toch elke keer weer anders,' zegt ze. 'Misschien is het licht veranderd, of zijn er andere dieren.' Ze vertelt me over een oude grot die door de Mapuche-indianen als begraafplaats werd gebruikt en verborgen ligt in de heuvels. Ze stelt voor om langs haar favoriete plaats op de estancia te rijden: een uitkijkpunt hoog op de steppe. Ze gaat voorop langs een rivieroever en stuurt haar paard heuvelopwaarts met slechts een miniem rukje aan de teugels. In het lange gras doemen griezelige schatten op: ivoorkleurige schapenskeletten die lang geleden afgekloven zijn door condors en een gewei dat achtergelaten is door een hert. Amelia wijst me op een guanaco, het wilde neefje van de lama. Op haar paardrijtochten komt ze ook wel gordeldieren, poema's en struisvogelachtige rhea's tegen. 'Je ziet veel meer vanaf een paard,' zegt ze, 'want je hoeft niet telkens naar beneden te kijken om te kijken waar je je voeten neerzet.'

Het land wordt langzaam vlakker en aan de horizon verschijnt de met sneeuw bedekte vulkaan Lanín, op de grens van Argentinië en Chili. Velen, waaronder Amelia's grootouders, zijn deze grens over gegaan aan het begin van de 20ste eeuw, om aanspraak te maken op deze vlaktes. 'In Patagonië wonen veel mensen die ergens anders vandaan zijn gekomen,' zegt Amelia. 'Ik denk dat mensen een lege, uitgestrekte plek zagen om opnieuw te beginnen.' Het lijkt ook nu nog een land met grenzeloze mogelijkheden.

Meer Zuid-Amerika: Amazing Amazone: rivier en regenwoud van Brazilië

Openingsbeeld: Grafissimo / iStock