Het verborgen reisbureau van Oom Tahar

Luc de Groot
Het verborgen reisbureau van Oom Tahar

In 2013 maakte Chris Frieswijk met zijn vriendin een reis door Noord-Afrika. Het was hier dat hij, vlak na het einde van de revolutie, Tahar ontmoette in Tunesië. Hun wegen kruisten via CouchSurfing, een online community waar locals een slaapplek bieden aan reizigers. Nu, zes jaar later, maakt hij samen met cameraman Chris Dunnink een documentaire over de eigenzinnige man, die hem niet alleen een slaapplek bood, maar ook 'zijn Tunesië’ liet ervaren.

Chris Frieswijk

Het verborgen reisbureau van Oom Tahar

In een appartementencomplex ten noorden van Tunis woont de tachtigjarige Tahar. Sinds hij in de jaren zestig als architect een studiebeurs kreeg in Italië, leeft hij een avontuurlijk leven. Na in verschillende landen te hebben gewoond, gewerkt en gereisd, ging hij vijftien jaar geleden met pensioen. Hij verhuisde terug naar zijn vaderland Tunesië, waar hij besloot te leven naar één gouden regel: neem enkel wat je nodig hebt en geef weg wat je kunt missen. Hij wilde dit niet alleen toepassen in zijn directe omgeving en zocht een groter bereik.

Tahar, door mede-CouchSurfers ook wel Oom Tahar genoemd, heeft in totaal meer dan 250 reizigers ontvangen. Backpackers, expats of mensen op huwelijksreis: hij biedt ze steun in de vorm van reisadvies, leuke connecties en een slaapplek op de bank. Zo beleven reizigers ‘het echte Tunesië’, met haar mooie én lelijke kanten.

Oom Tahar

De ontmoeting

Toen Chris Frieswijk Tahar ontmoette in 2013, was de eerste indruk meteen bijzonder. ‘We stuurden hem een bericht op CouchSurfing en waren van harte welkom. Hij was toen al 75, maar nog ontzettend fit en energiek. De eerste ontmoeting is altijd een spannend moment. Je krijgt wel een beetje een indruk van iemand door zijn profiel, maar het is altijd afwachten wie je treft.’ Gelukkig kwam Tahar, en vooral zijn huis als een positieve verassing. ‘Hij heeft een heel mooi appartement, compleet ingericht met schilderijen, planten en antiek meubilair. Bij aankomst kregen we een tour door het huis, waarin zo veel te zien is dat het bijna een klein museum lijkt. Tahar heeft allerlei huisregels, die hij je bij binnenkomst vertelt. Zo werden wij verzocht om onze schoenen altijd uit te doen, met de mededeling: “die Perzische tapijten houden van contact met blote menselijke voeten”. Als je daaraan voldeed, zat je goed.’

Dit is wat CouchSurfing volgens Frieswijk zo bijzonder maakt. ‘Ik vind het zelf de leukste manier van reizen. Doordat je meteen middenin een gemeenschap zit, contact maakt met mensen en mee gaat met hun vrienden op stap, leer je op een heel natuurlijke manier over een land en haar cultuur.’ Dit volgens hem in tegenstelling tot een Airbnb, een appartement of een hotel. ‘Dan blijf je toch meer aan de rand staan, in plaats van dat je diepgaand, intensief contact hebt. Voor mij is CouchSurfing een rijkere ervaring.’

De crowdfunding

Het idee voor de documentaire kwam anderhalf jaar geleden, tijdens een brainstorm tussen Frieswijk en zijn cameraman Chris Dunnink. Het zaadje was echter al eerder geplant. ‘Toen ik Tahar de eerste keer ontmoette had ik ook al een cameraatje mee waarmee ik hem gefilmd en geïnterviewd had. Het idee was er dus altijd al een klein beetje. Maar tijdens onze brainstorm merkten Chris en ik dat we er heel enthousiast over aan het praten waren. Dat was het punt waarop we wisten dat we er iets mee moesten doen.’

Eerder dit jaar ging Frieswijk opnieuw naar Tunesië. ‘Nadat ik Tahar in 2013 ontmoette zijn we in contact gebleven, waarna ik hem ook nog eens in Nederland heb gezien. Ik was dus al op de hoogte van hoe het met hem was. Begin dit jaar ben ik alleen die kant op gegaan om research te doen, locaties te checken en nog eens mee te gaan in zijn dagelijkse bezigheden. Daarnaast was de reis bedoeld om beelden te schieten voor de trailer.’

Er kwam een crowdfunding op gang om de documentaire te financieren. Via crowdfundingwebsite CineCrowd gaven Frieswijk en Dunnink, mede door de trailer, een beeld van hun beoogde documentaire: “Een zes minuten durende mini-documentaire over authentieke ontmoetingen in een in toenemende mate individualistische wereld. Een portret van een land door de ogen van de tachtigjarige idealist.”

In de loop van een maand behaalden zij het doel van 6000 euro om de documentaire te verwezenlijken. ‘De crowdfunding had een looptijd van dertig dagen, en de teller liep ook geleidelijk op naar dat moment. We hadden daardoor wel de verwachting dat ons doel aan het eind ongeveer behaald zou zijn. Zo’n crowdfunding is echter meer dan alleen het geld, het geeft een bevestiging dat er mensen zijn die de film willen zien. Je hebt meteen een publiek klaar dat zit te wachten op wat je gaat maken.’

Terug in Tunesië

Onlangs gingen Chris en Chris terug naar Tunesië om de documentaire te maken. Frieswijk merkt dat er dingen zijn veranderd sinds hij in 2013 het land bezocht. ‘Ik heb het gevoel, en dat horen we ook terug van locals, dat het de afgelopen jaren steeds minder goed gaat. We spreken veel jongeren die goed opgeleid zijn, en die lijken bijna allemaal weg te willen. Daarnaast zie ik het terug in de publieke voorzieningen. Het viel me op dat de tram die we vaak nemen slecht onderhouden wordt. Eerder zag het er leuk uit, met mooie versieringen en tegeltjes, maar dat is er allemaal een beetje af en niemand die er echt naar omkijkt.’ Waar dat door komt, is volgens Frieswijk moeilijk te zeggen. Wel weet hij dat Tahar zijn vermoedens heeft. ‘Of er is geen geld, of er gebeuren andere dingen met het geld. Tahar zegt dat er nog veel corruptie heerst en er weinig focus ligt op collectieve goederen. De revolutie heeft veel vrijheden geboden, ze komen immers uit een dictatuur. Maar met die vrijheden doen mensen hun eigen ding en lijken sommige mensen vooral hun eigen hachje te willen redden.’

Tegelijkertijd wordt er veel promotie gemaakt voor het (vakantie)land Tunesië. Dit vertaalt zich alleen niet uit in een duidelijke toename aan reizigers in het land. ‘We zitten nu vooral in Tunis en daar zien we echt amper toeristen. We hebben een aantal Fransen gezien en vrij veel Aziaten, maar over het algemeen is er weinig toerisme.’ Het land heeft een onveilig stigma overgehouden aan de Jasmijnrevolutie die in 2011 ten einde kwam. Dat speelt volgens Chris mee, maar hij is ook optimistisch. ‘Ik denk wel dat er een toename van toeristen is, het imago van Tunesië is in de laatste jaren namelijk flink hersteld. Vermoedelijk zitten toeristen vooral in de kustplaatsen.’

Een documentaire in wording

Doordat je een film maakt over het echte leven, loop je tijdens het maken van een documentaire voortdurend tegen uitdagingen aan. ‘Je moet constant de balans zoeken’, zegt Frieswijk. ‘Dagelijks moet je de afweging maken in hoeverre je iemand gaat volgen en gaat regisseren. Tahar heeft een nogal sterke eigen wil. Hierdoor hebben we soms een scene in gedachten, maar heeft Tahar een ander idee en doet ‘ie dat gewoon, al levert dat soms ook weer komische situaties op. Dat zijn de momenten waarop je ziet hoe hij echt is.’ Ook merkt Chris dat ze in Tunesië veel strenger zijn met filmen dan in Europa. ‘We hebben eerder ook in andere Afrikaanse landen gefilmd, maar hier wordt echt dagelijks om vergunningen gevraagd en komt er meteen politie bijstaan. Die vergunningen hebben we gelukkig ook, dus het gaat meestal wel goed.’

Tahar’s corruptievermoedens werden blootgesteld, toen de filmmakers wilden filmen in een grote moskee in het centrum. ‘Daar was iemand erg aan het zeuren dat het niet mocht, ondanks het feit dat we er een vergunning voor hadden. Hierop heeft Tahar hem 10 dinar toegestopt, waarna we toch naar binnen mochten. Zo werkt het dus. In de praktijk gebeurt het vermoedelijk nog veel vaker onder de tafel, waardoor we het verder niet veel om ons heen zien. Maar Tahar weet dat er grootschalig gebruik van wordt gemaakt.’

Het Tunesië van Oom Tahar

“In hoeverre bestaat het Tunesië van Oom Tahar?” Zo luidde de hoofdvraag die Chris Frieswijk zich hardop stelde in de trailer van zijn documentaire. Of zijn Tunesië bestaat zal niemand weten, maar Chris heeft wel een vermoeden. ‘Soms is Tahar best wel pessimistisch, en of dat nodig is weet ik niet. Maar het is natuurlijk wel zo dat de revolutie er niet voor niets was. Na zo’n gebeurtenis ontstaat er een vacuüm waarin niemand precies weet hoe het nu verder moet gaan. Tegelijkertijd heeft Tahar ook oog voor de schoonheid van het land, met de verschillende culturen die het gekend heeft in de geschiedenis, die allemaal hun sporen hebben nagelaten. Dit weet hij haarfijn te benoemen en ook te laten zien in delen van de oude stad. Hij laat zowel de mooie als de minder mooie kanten van het land zien. In die zin is hij oprecht en laat hij ons niet iets zien wat er niet is. Ik denk dat hij een goed beeld geeft van Tunesië.’

De documentaire “Het verborgen reisbureau van Oom Tahar” gaat tijdens het Nederlands Film Festival in première. Het festival in Utrecht loopt van 26 september tot 4 oktober. Meer informatie vind je op de website.

Eerder maakten Chris en Chris de mini-documentaire Syriana on the Road, over de foodtruck van twee Syrische vluchtelingen in het Zuid-Afrikaanse Kaapstad. De film is uitgezonden op Qomrah en was te zien op MBC1, een televisiezender in de Arabische wereld. De documentaire is hier te zien.

Beelden: Chris Frieswijk


Volg Lonely Planet op Instagram