Fotograaf Jimmy Nelson: ‘Reizen is de essentie van het leven’

Sara van Geloven
Fotograaf Jimmy Nelson: ‘Reizen is de essentie van het leven’

Met zijn eerste boek Before They Pass Away maakte fotograaf Jimmy Nelson heel wat los: zijn serie portretten van inheemse volkeren werd bejubeld om de schoonheid, maar er was ook kritiek. Nu is er een nieuw boek: Homage To Humanity, waarin Jimmy Nelson dieper ingaat op zijn proces en waarin de mensen die hij portretteert ook zelf aan het woord komen. Lonely Planet sprak hem over zijn nieuwe boek en zijn mooiste reizen.  

Voordat je zeven jaar oud was, heb je met je ouders al de hele wereld over gereisd. Voor je nieuwe boek bezocht je alle continenten. Wat betekent reizen voor jou?

Reizen is voor mij de essentie van het leven. Het moment dat ik vertrek om op reis te gaan, is het moment dat ik het allergelukkigst ben. Als ik onderweg ben, in het vliegtuig bijvoorbeeld, zie ik de plek waar ik vandaan kom pas écht en kan ik tegelijkertijd niet wachten om op mijn bestemming te arriveren. Vlieg ik weer terug, dan reflecteer ik op alles wat ik beleefd heb en kan ik niet wachten om weer thuis te zijn. Het gaat om het moment ertussenin. Het is maar kort, maar het geeft je de ruimte om na te denken, perspectief te krijgen. Dat is wat reizen zo speciaal maakt.

Jimmy Nelson aan het werk in Frans-Polynesië | Jimmy Nelson

Wat was de bijzonderste reis die je voor dit boek gemaakt hebt?

Mijn reis naar Tsjoekotka, een ongelooflijk afgelegen gebied in Rusland, was heel extreem en heel bijzonder. Ik vloog vanaf Moskou in 13 uur naar een vliegveldje waar maar eens in de twee weken een vliegtuig land. Daar ontmoette ik mijn gids, die me naar het Chukchi-volk zou brengen. Ik vertelde hem dat ik drie weken had uitgetrokken voor deze reis en hij zei dat we dan een probleem hadden. We gingen namelijk op zoek naar twee kleine nomadische groepen Chukchi, of Tsjoektsjen, in een gebied zo groot als Frankrijk en mijn gids had geen idee waar ze op dat moment waren.

Dus ik kon kiezen: twee weken wachten op de eerstvolgende vlucht terug, of in de tank van mijn gids stappen voor een barre tocht die veel langer zou duren dan drie weken. Ik koos voor het avontuur en na vier weken reizen door een ijslandschap zagen we ze dan eindelijk: een paar nomadische families. Ik rende naar de tenten toe, bijna hysterisch, en riep dat ik ze graag zo snel mogelijk op de foto wilde zetten, want er waren immers al vier weken verstreken. En de ouderen van de gemeenschap zeiden: ‘Nyet.’ Ze wilden niet op de foto. 

Ik was sprakeloos. ‘Je mag bij ons blijven,’ zeiden ze. ‘In onze tenten slapen en onze kleding dragen. En leren hoe wij leven. Want daar is het je toch om te doen? Niet alleen een foto?’ Dus ik gaf toe, ik bleef, leefde een paar weken in de nomadische stam. Ik leerde hun gebruiken, hun respect voor elkaar en de natuur. En op de dag dat ik weg zou gaan, zeiden ze tegen me: ‘Jimmy, we mogen je wel. Je bent een goede vent. Je mag ons op de foto zetten.’ En toen zag ik ze pas echt. Zij leerden me wat echte schoonheid was.

XXIX 1 - Chele La Pass, Bhutan | Jimmy Nelson

Heb je advies voor reizigers die op zoek zijn naar eenzelfde soort connectie?

Je hoeft niet naar de andere kant van de wereld te vliegen om zulke connecties te vinden. Ik doe dit wel, maar dat komt puur door het leven dat ik leid en de jeugd die ik heb gehad. Maar het is zeker niet nodig. Ook in je eigen omgeving kun je op zoek gaan.

Het begint met een interesse in mensen. Mijn interesse is gigantisch groot. En of die mensen nou hier, in Afghanistan of Papoea-Nieuw-Guinea wonen maakt niet veel uit. De essentie van wat ik probeer te doen is mensen wakker schudden en op een nieuwe manier naar elkaar te laten kijken, in plaats van elkaar te veroordelen. 

Laatst stapte ik in Hamburg in een taxi en de chauffeur was erg chagrijning. Ik had geen zin om zo een halfuur bij hem achterin te zitten. Ik keek in de spiegel en zag dat zijn ogen ontzettend groen waren. En ik vroeg: ‘Je komt niet toevallig uit Afghanistan?’ Hij zei ja en we hebben een uur lang gepraat samen.

Ik woon zelf al 26 jaar in Amsterdam en hier in Nederland hebben de meeste mensen natuurlijk maar twee of drie weken per jaar om te reizen. Maar in plaats van zoveel mogelijk te willen zien en rond te rennen als een kip zonder kop, kun je er ook voor kiezen één plek te bezoeken. Reis naar een dorp en blijf daar. Wacht, wacht nog meer, observeer. En als je dat doet, zul je een veel rijker moment van connectie ervaren. Belangrijk is te weten waarom je reist. Reis je om te kunnen zeggen dat je de hele wereld over bent geweest, of reis je om nieuwe mensen te ontmoeten en je open te stellen voor hun verhalen?

XXII 5 - Longhorn Miao, SuoJia, Miao Village, Liupanshui, Guizhou, China | Jimmy Nelson

In Before They Pass Away liet je de foto’s voor zichzelf spreken, maar in Homage to Humanity staan ook achtergrondverhalen en interviews. Waarom heb je hiervoor gekozen? 

Vier jaar geleden, toen het eerste boek uitkwam, heeft het behoorlijk wat discussie losgemaakt. De foto’s waren te nep, werd er gezegd, te gestileerd. En ze vonden wat ik deed er niet toe doen. Terwijl ik er juist heel bewust voor kies om de inheemse volkeren zo op de foto te zetten; op een iconische manier. Het is grappig, want in alle magazines die je hier in Nederland ziet zijn de mensen ook gefotografeerd in hun beste poses, met goed licht, met make-up op. Ik wil ze ook op een mooie én waardige manier vastleggen.

Ik ben een romanticus en dit project is mijn grote passie. In het nieuwe boek geven we veel meer achtergrondinformatie en hebben we de geportretteerden betrokken in de discussie. Verder is Homage to Humanity het eerste digitale interactieve boek ooit. Ik wil de lezers graag meenemen in het proces. Je kunt alle foto’s in het boek scannen via een gratis begeleidende app en zo stap je als het ware in de wereld achter de foto. Je kunt behind-the-scenes videos bekijken en meer te weten komen over de mensen in de foto. En er is een 360-graden optie, waardoor je zelf de foto in kunt stappen. Ik hoop dat het mensen dichter bij het project brengt, want we zijn nog lang niet klaar! 

Homage To Humanity | Rizzoli International Publications

Het boek Homage To Humanity is nu verkrijgbaar in de boekhandel en online, o.a. op de webshop van Jimmy Nelson, waar je een gesigneerd exemplaar kunt krijgen. In de Rademakers Gallery in Amsterdam is nog tot 11 november een expositie met nieuwe werken van Jimmy Nelson te zien. Meer over de Jimmy Nelson Foundation, gesponsord door Nikon, lees je hier.

Openingsbeeld: XXVI 16 - Vaioa River, Atuona, Hiva Oa, Marquesas Islands, 2016 / Jimmy Nelson


Volg Lonely Planet op Instagram