Balans tussen het leven en de dood in het Mexicaanse Oaxaca

Redactie Lonely Planet
Balans tussen het leven en de dood in het Mexicaanse Oaxaca

Aandenkens aan onze sterfelijkheid vind je overal in Oaxaca, maar in deze Mexicaanse regio vier je het leven als nooit tevoren.

De doden maken deel uit van het leven in Oaxaca: de doodskistenwinkel zit aan het hoofdplein, de raffiamatten waarin de lichamen ingepakt worden, verkopen ze naast de groentes op de markt en verderop liggen cadeaus om de doden mee te geven. ‘Als iemand sterft,’ zeggen de Oaxanen, ‘begint pas het echte leven’. In de tussentijd houdt iedereen een feestje. Oaxaca ligt in het zuiden van Mexico aan de Stille Oceaan en is een van de armste en meest geïsoleerde staten van het land. In een staat waar veel wordt stilgestaan bij de dood is het niet onbegrijpelijk dat elk excuus wordt aangegrepen op het leven te vieren met een feest. 

Voorbereidingen op voor Día de Muertos op het kerkhof van Oaxaca-Stad | Foto: Mark Read / Lonely Planet

Voor wie het niet gewend is, voelt een wandeling door Oaxaca-Stad alsof je op een kinderfeest beland bent. Op elke straathoek vind je stalletjes met felgekleurde puddinkjes, neonkleurige vierkantjes van fruit en in de lucht hangt de geur van chocola. Overal waar je kijkt lopen mensen met heliumballonnen afkomstig van verkopers om het hoofdplein. Wat er ook aan de hand is in de stad; het is altijd fijn om een ballon te hebben, aldus de inwoners.

Een ballonverkoper in het park Alameda in León in Oaxaca | Foto: Mark Read / Lonely Planet

Het verhaal van de stad dreunt door de straten. Buiten de stad ligt het op de Werelderfgoedlijst genoteerde Monte Albán. Deze ruïnes van een 2.500 jaar oude stad werd gebouwd door de de oorspronkelijke bevolking van de regio, de Zapoteken. Monte Albán is een van de oudste precolumbiaanse ruïnecomplexen van Mexico. De stad is 600 jaar voor de geboorte van Christus gesticht en werd vooral gebruikt voor ceremonies door priesters en hun gevolg. Tijdens de Spaanse invasie in 1519 was Montel Albán al lang verlaten. Toch zeggen de afstammelingen van de Zapoteken nog vaak: ‘toen de Spanjaarden ons veroverden’, om hen de schuld te geven.

Deze archeologische vindplaats is goed verzorgd. Maar naast Montel Alán zijn er nog 4.500 vindplaatsen in de staat, te veel om uit te graven en te beschermen. Daardoor liggen ze vaak onbewaakt aan de kant van de weg en maken ze deel uit van het dagelijks leven. Toch vind je overal in Oaxaca een bijna heilige eerbied voor de dingen uit het verleden. Zo blijven de eeuwenoude ruïnes bewaard.

Oaxacapeulen, waar de staat naar vernoemd is | Foto: Mark Read / Lonely Planet

Monte Albán, gelegen op 1.300 meter boven de vallei, bestaat uit een reeks symmetrisch geordende piramides waar je overheen kunt klimmen. De Zapoteken graveerden pictogrammen in de rots, van strijders tot priesters en nuttige medische voorbeelden, zoals een vrouw in nood tijdens de bevalling door een stuitligging. Toen het bevolkingsaantal van de Zapoteken rond het jaar 1350 terugliep door hun afnemende politieke invloed, kwamen de Mixteken er ook wonen. Beide volken geloofden dat de hoogte van de stad, bovenop een stijle berg, hen dichtbij de goden bracht. En je kunt wel voelen waarom.

Tegenwoordig worden er lang niet zoveel giften meegegeven aan de doden dan de Mixteken vroeger deden. Het is een traditie om chocolade te kopen bij een van de vele lokale producenten en dat aan de nabestaanden te geven om voor de doden achter te laten bij San Miguel, het stadskerkhof. Behalve chocolade liggen er bloemen, kaarsen, brood, kebab, sigaretten en schoenen bij het altaar, waarop de doden naar de volgende wereld kunnen lopen. Het altaar wordt Una Flor Para El Muerto Olvidado genoemd: een Bloem Voor De Vergeten Dode, zoals de Unknown Soldier in Westminster Abbey.

In een stad waar de geschiedenis zo levendig aanwezig is, is een traditie van spookverhalen ontstaan. Het leven wordt hier juist verlicht door de focus te leggen op de dood. Een van de verhalen gaat over een priester. Een man klopt haastig bij hem op de deur en vraagt hem om op te schieten en het “overlijdensritueel” uit te voeren, want een dorpsbewoner heeft het laatste “overlijdensritueel” nodig. Als de priester aankomt bij het huis van de overledene ziet hij dat het de boodschapper zelf is die opgebaard ligt. Het was zijn ziel die de priester was komen halen.

Oaxaca zit vol met verrassingen, ga op ontdekkingstocht en lees hier meer!

Openingsbeeld: Mark Read / Lonely Planet


Volg Lonely Planet op Instagram