Een perfect weekend Alkmaar

Redactie Lonely Planet

Voor buitenstaanders is het de kaasstad van Nederland, maar wie er ooit geweest is, weet dat je Alkmaar hiermee tekort doet. Het heden en verleden blijven elkaar tegenkomen in de stad die vaak in de schaduw van haar meer bombastische buren staat. Hoog tijd om gezellig Alkmaar eens in de schijnwerpers te zetten, want de historie is minstens zo interessant, de cafédichtheid hoog en het centrum ligt bezaaid met leuke boetieks en bars.

De historische kaasmarkt is het icoon van Alkmaar. valilung / iStock

De markt

Toegegeven, de Alkmaarse kaasmarkt trekt vooral buitenlandse toeristen die zich vergapen aan kilo’s kaas en de dragers die deze heen en weer sjouwen. Maar als je dan toch in de buurt bent, voeg je dan even bij de meute en ontdek dat het niet voor niets een populaire activiteit is. Elke vrijdagochtend vanaf eind maart tot en met september (en in juli en augustus ook op dinsdagavond) aanschouw je op het Waagplein een tafereel dat al honderden jaren op min of meer dezelfde manier plaatsvindt. In 1365 verkreeg de stad waagrecht en tegen 1612 bezat Alkmaar al vier weegschalen puur voor het verhandelen van kaas. De markt verwierf steeds meer bekendheid, waardoor het plein steeds een beetje groter moest worden en de hoogtijdagen van de kaashandel werden in de 18de eeuw bereikt. Tegenwoordig is het schouwspel op het Waagplein geen echte markt meer en worden de kazen niet per boot maar per vrachtwagen aangeleverd, de manier waarop de kaasdragers met hun 160 kilo wegende ‘berrie’ over hun schouders het plein op rennen is onveranderd.

Het museum

Struinend door de straatjes van het oude centrum van Alkmaar kun je niet om het verleden van de stad heen, maar je leert de verhalen erachter pas echt goed kennen in het Stedelijk Museum Alkmaar. Stap de ruime hal binnen en bereid je in het museumcafé met een kop koffie en gebak van een lokale bakkerij voor om ondergedompeld te worden in de kunst en geschiedenis van de stad. Daal af naar de kelder van het gebouw, die is toegewijd aan de roemrijke stadsgeschiedenis met historische werken waarin de lucratieve handel van de 17de eeuw centraal staat en een uitgebreide collectie over het Alkmaars Ontzet. Helemaal bovenin ontdek je interpretaties van het natuurschoon van de regio uit de eerste helft van de 20ste eeuw met modern werk van de schilders van de Bergense School. De begane grond wordt elke paar maanden heringericht om tijdelijk plaats te maken voor een kunstenaar uit Alkmaar of omstreken, van lang en minder lang geleden. Hier strijkt in juli De Vaandeldrager van Rembrandt neer op zijn reis door Nederland.

Het groene terras van De Eendracht. Met dank aan De Eendracht Alkmaar

Het diner

De handelshistorie is overal in de stad goed vertegenwoordigd en ook in het Victoriepark aan het Noordhollandsch Kanaal vind je hiervan een overblijfsel. In 1877 werd er opdracht gegeven voor de bouw van een kantoor voor de Dienst van het IJkwezen, zodat kon worden toegezien op de juistheid van de gewichten om de handelswaren mee te meten. Resultaat was het IJkgebouw, dat al vrij snel zijn originele functie verloor. Door de jaren heen bleven alleen de muren en de granieten vloeren in de hal behouden, die tegenwoordig de uitstraling van restaurant De Eendracht bepalen. Stap binnen in een eclectisch interieur dat een mix is van vintage en industrieel en je wordt direct verwelkomd door de vriendelijke bediening en swingende deuntjes van jaren 70- en 80-muziek. Op de kaart staan moderne klassiekers met een creatieve insteek gebaseerd op het seizoen, waarbij groenten geen sneue bijrol spelen. Groot pluspunt is dat het vegetarische aanbod ver voorbij clichés gaat, met onder andere een risotto van parelgort en asperges met gepofte paprika en gerookte amandel. De porties zijn ruim, dus als het verorberen van een volledig dessert een te grote uitdaging lijkt, blijf dan nog even gezellig hangen en begin de rest van de avond met een flesje limoncello of espresso martini. 

Ontdek Alkmaar vanaf het water bij El Kombi. Nanda van den Ham

De activiteit

Bekijk de stad zoals de vroegere handelsreizigers ‘m tegemoet kwamen, maar dan net een beetje anders: in plaats van aan boord te gaan van een enorme zeilboot, stap je op een supboard en peddel je je een weg over de grachten van Alkmaar. Bij El Kombi kun je een lesje volgen of mee op een tour, maar je kunt ook alleen een board en peddel huren en zelf op pad gaan. Nanda van den Ham geeft je tips voor de mooiste routes door de stad en wijst je de weg naar de gezelligste plekken waar je aan de bel kan trekken om een lekker ijsje of koel biertje te bestellen tijdens je tocht. Er worden ook regelmatig sup-it-uptours georganiseerd waarbij je al suppend zwerfafval uit de wateren vist, voor als je tijdens je verblijf ook nog een positieve impact wilt maken. 

Bij Miss Central zijn zowel de uiterlijkheden als de menukaart goed verzorgd. Shauni Hartland Fotografie

De lunch

De Laat is op het eerste oog een weinig inspirerende straat – vooralsnog, want er liggen plannen voor een grondige renovatie – maar Miss Central weet het in de tussentijd behoorlijk op te fleuren. Een bonte mix aan kleuren in art-decopatronen, gouden details die overal terugkeren, veren, franjes en tropisch aandoende planten in het interieur nemen je mee naar een Hollywood-decor van de jaren 20. Niet alleen de uiterlijkheden zijn goed verzorgd, op de menukaart vind je talloze opties om gezond te lunchen. Sapjes en smoothies in allerlei kleuren, bijzondere koffies en verse ingrediënten zoals burrata, tomaten of avocado en kruiden die omgetoverd worden tot salade of beleg voor een broodje of zadencracker. Als je overweldigd raakt door de keuze, neem je gewoon een broodje, soepje en een salade in de vorm van een lunchdeal, of kies de mozzarellatosti met boterzachte aubergine en lichtpittige harissa, die alvast door de redactie werd goedgekeurd. Leuk detail: in plaats van vegetarische gerechten een groen vinkje te geven, is het meeste op de kaart vega en worden gerechten met vlees aangeduid met een hammetje.

De geschiedenis

Het verhaal van Alkmaar begint in een moeras, maar krijgt pas echt vorm als graaf Willem II van Holland in 1254 besluit Alkmaar stadsrechten toe te kennen. Je kunt natuurlijk op eigen houtje het openluchtmuseum dat de stad daarna is geworden ontdekken, maar de verborgen verhalen komen pas echt tot leven met een deskundige aan je zij. Stadsgids Alexandra Honings neemt je mee door de geschiedenis van de stad en wijst je zonder je te overladen met jaartallen op bijzondere fenomenen die je anders waarschijnlijk niet waren opgevallen. Bijzondere gevels vertellen het verhaal van het rijke verleden, en waar het kapitaal om ervoor te kunnen betalen vandaan kwam valt af te lezen aan de tekening op de gevelsteen. ‘De echt rijken liepen maar wat graag te pochen met hun bezit en lieten opzichtige panden bouwen aan de grachten, maar de meeste huizen waren smal omdat belasting geheven werd op basis van de breedte van het pand aan de straatkant,’ legt Alexandra uit. Overigens ging het natuurlijk niet iedereen altijd voor de wind en werden door rijke particulieren hofjes gesticht voor minder fortuinlijke burgers. Het Wildemanshofje bijvoorbeeld, dat begin 18de eeuw speciaal voor oude en arme vrouwen werd gebouwd. ‘En nog steeds wonen er alleen maar vrouwen. Mannen zijn wel welkom, maar ze mogen niet meer meenemen dan een tandenborstel en hooguit één schone onderbroek.’

Een van de lichte kamers van Boutiqe Hotel Luttik. Met dank aan Luttik Hotel

Het hotel

De historische binnenstad van Alkmaar kent veel bijzondere panden en een van de meest karakteristieke, met enorme raampartijen en bijzonder houtsnijwerk, huist Luttik. In 2019 werd het pand door eigenaren Hester en Geert volledig gerenoveerd, zodat er nu op de begane grond plaats is voor een koffiebar annex conceptstore en op de verdiepingen daarboven voor zes unieke, lichte kamers die zo comfortabel zijn dat ze je er bíjna van weerhouden Alkmaar verder te gaan verkennen. Gelukkig hebben alle kamers een fijne zithoek vanwaar je in ieder geval alvast het uitzicht op de gezellige grachten of de iconische kaasmarkt in je op kunt nemen. Het is een oud pand, dus houdt er wel rekening mee dat je in de weekenden de oordopjes die op de kamer klaarliggen wel nodig zult hebben, maar in de heerlijk stevige bedden van Hästens met comfortabel beddengoed waar je helemaal in verdwijnt, vergeet je al snel dat er nog een buitenwereld bestaat. Onze tip: trek in ieder geval wat tijd uit voor een spamomentje want de riante regendouche (of het luxe ligbad) uitgerust met welriekende crèmes en shampoo’s van Marie-Stella-Maris wil je niet gauw verlaten.

Het uitstapje

Alkmaar heeft genoeg te bieden om je zeker een heel weekend mee te vermaken, maar wil je ook nog wat van de omgeving zien, stap dan op de (huur)fiets en zet koers richting de kust. Als dat je te sportief is, kun je ook de bus nemen, wel met het risico dat je een stuk minder meekrijgt van de bijna on-Nederlandse heuvelachtige kronkelweggetjes die je naar Bergen aan Zee brengen. In zo’n drie kwartier ga je van stad naar weiland, doorkruis je het sjieke dorp Bergen en lanen met luxe landgoederen tot je uiteindelijk de Noordzee bereikt. Op zomerse dagen is het brede strand de perfecte plek om je handdoekje uit te gooien, de rest van het jaar leent het duinlandschap zich goed voor een flinke wandeling. Eindig bij Strandpaviljoen Noord en sterk aan met misschien een goedgevuld broodje van het Vlaams Broodhuys, maar in ieder geval een portie van de goed krokante patatten van het Friethoes zodat je jezelf binnen no-time weer richting de stad trapt.

Reistips

Voor het laatste nieuws over evenementen en meer tips ga je naar alkmaarprachtstad.nl.
Alkmaar is goed met het OV te bereiken. Je reist via Amsterdam Centraal richting het noorden en kunt lopend of met het OV van Station Alkmaar naar het centrum. Parkeren kan op een van de gratis P+R-locaties of bij de betaalde parkeergarages dichter bij het centrum.

Openingsbeeld: Ritske Velstra / Visit Alkmaar